გონიოს მოსახლეობა იმ მიწების დაბრუნებას ითხოვს, რომელიც მათ მიხეილ სააკაშვილის ხელისუფლებაში ყოფნის დროს ჯერ გადასცეს, შემდეგ კი კვლავ ჩამოართვეს.
სადაო მიწები გონიოს ციხესთან და ზღვისპირა ზოლში მდებარეობს. ნაწილს კულტურული მემკვიდრეობის სტატუსი აქვს, ნაწილზე კი, ხელისუფლება ტურისტული ინფრასტრუქტურის განთავსებას გეგმავს.
მიწების დაბრუნების მოთხოვნით დღეს გონიოს მოსახლეობამ საპროტესტო აქცია გამართა. აქციის მონაწილეებს აჭარის მთავრობის ხელმძღვანელი არჩილ ხაბაძე შეხვდა, თუმცა მოლაპარაკებები უშედეგოდ დასრულდა. ხაბაძე მოსახლეობას ალტერნატიულ ტერიტორიებს და იქ მიწის თანაბრად გადანაწილებას სთავაზობდა, რაც აქციის მონაწილეებისთვის მიუღებელი აღმოჩნდა. მხარეებმა შეთანხმებას ვერ მიაღწიეს.
პრეისტორია
გონიოში მიწების ჩამორთმევა აჭარაში ერთ-ერთ პოლიტიკურ საკითხად ჯერ კიდევ ასლან აბაშიძის მმართველობის პერიოდში იქცა. ამ პერიოდში რეგიონში მიწის რეფორმა არ ჩატარდა და რეგიონის მოსახლეობამ საქართველოს კონსტიტუციით მინიჭებული უფლებით ვერ ისარგებლა, რომ მიწა საკუთრებაში მიეღო.
"ვარდების რევოლუციის“ შემდეგ, სააკაშვილის ხელისუფლება აჭარლებს დაჰპირდა, რომ მიწის რეფორმას დაასრულებდა. საქართველოს პარლამენტმა ამასთან დაკავშირებით სპეციალური კანონიც მიიღო, რომლის საფუძველზეც, 2006 წლის ბოლომდე აჭარაში, კერძოდ, ხელვაჩაურსა და ქობულეთის რაიონებში მიწის რეფორმა უნდა დასრულებულიყო. აჭარის მთავრობაში კი შეიქმნა სპეციალური კომისია, რომელსაც ავტონომიური რესპუბლიკის პირველი პირი, ლევან ვარშალომიძე თავმჯდომარეობდა. კომისიამ საკადასტრო რუკები შექმნა, დაადგინა ზღვრული ნორმები და განისაზღვრა სარეფორმო ფონდი, საჭირო იყო მხოლოდ ხელმოწერა, რომლითაც კონკრეტულ პირს მიწის ნაკვეთი საკუთრებაში გადაეცემოდა, ეს კი არ გაკეთდა, რისი ოფიციალური მიზეზიც დღემდე უცნობია. როგორც აჭარის მთავრობის აგრარულ და თვითმმართველობის საკითხთა დეპარტამენტის ყოფილი ხელმძღვანელი და ამ კომისიის წევრი თამაზ ცინცაძე აცხადებდა: "ეს დაბრკოლდა ხელოვნურად, ანუ ვიღაც პოლიტიკურმა პირმა მიიღო გადაწყვეტილება, რომ აჭარელ გლეხებს საკუთრებაში მიწა არ გადასცემოდათ“.
2007 წლის დასაწყისში ხელვაჩაურის რაიონის საკრებულომ მიიღო გადაწყვეტილება ტურისტულ ზონებში შეესწავლა იმ პირების საკუთრების უფლება, რომლებმაც გამონაკლისის სახით ასლან აბაშიძის მმართველობის დროს მიწის რეფორმით მიიღეს საკუთრება. ამ გადაწყვეტილების საფუძველზე, გონიოსა და მახინჯაურის თემებში ასობით გლეხს საკუთრება ჩამოერთვა. კომისიის სხდომა 40 წუთის განმავლობაში მიმდინარეობდა. გონიოელებს საკუთრების უფლება ისე ჩამოართვეს, რომ არც ერთი მათგანი სხდომის გამართვის თაობაზე ინფორმირებული არ ყოფილა.
ამავე წლის შემოდგომაზე საქართველოში პოლიტიკური ვითარება შეიცვალა – რიგგარეშე საპრეზიდენტო არჩევნები დაინიშნა. არჩევნების წინ კი, პრეზიდენტის 2007 წლის 25 სექტემბრის #525-ე ბრძანებულება ამოქმედდა, რომლის მიხედვითაც, კერძო თუ იურიდიულ პირებს საკუთრებაში გადაეცემოდათ კანონიერ მფლობელობაში არსებული ან თვითნებურად დაკავებული მიწის ნაკვეთები. ამ წესით აჭარაში ათასობით ოჯახმა ისარგებლა, მათ შორის, გონიოს მოსახლეობამაც.
საპრეზიდენტო არჩევნების წინ, 2007 წლის 13 დეკემბერს, გონიოს ყოფილი საბჭოთა მეურნეობის დასახლებაში, აჭარის მთავრობის თავმჯდომარე ლევან ვარშალომიძე პირადად მივიდა და საზეიმო ვითარებაში გადასცა კიდეც მიწის საკუთრების უფლების მოწმობა. მან მოსახლეობას უთხრა, რომ ეს პრეზიდენტის საჩუქარი იყო. გონიოს მოსახლეობა დღესაც ფიქრობს, რომ ეს "საჩუქარი“ არჩევნებში ხმების მიღების სანაცვლოდ მიიღეს.
არჩევნებიდან ორი წლის შემდეგ, ვითარება კიდევ ერთხელ შეიცვალა – ხელვაჩაურის რაიონის სოფელი გონიო ქალაქ ბათუმის ადმინისტრაციულ საზღვრებში მოექცა. მანამდე ჯერ ასამდე ოჯახს, შემდეგ კი, 2010 წლის 9 ნოემბერს, ხელვაჩაურის საკრებულოს საკუთრების აღიარების კომისიამ 271 ოჯახს ერთდროულად ჩამოართვა მიწაზე საკუთრების უფლება.
მას შემდეგ გონიოელებსა და სახელმწიფოს შორის დავები სასამართლო ინსტანციებში გაგრძელდა, რომელიც ფაქტობრივად იდენტური შედეგით დასრულდა – გონიოელებმა მიწაზე საკუთრების უფლება დაკარგეს.
არსებული ვითარება
ადვოკატი შოთა ჯიბლაძე, რომელიც გონიოში მცხოვრებთა უფლებებს იცავს, "გურია ნიუსთან“ საუბრისას ამბობს, რომ მიწის დაბრუნების შანსები ჯერ კიდევ არსებობს, თუმცა, ეს სახელმწიფოს კეთილ ნებაზეა დამოკიდებული.
"2010 წლის ნოემბერ–დეკემბერში ხელვაჩაურის საკრებულოს საკუთრების აღიარების კომისიის მიერ დაწყებული პროცესები ზერელედ, გარემოებათა გამოკვლევისა და სამართლებრივი შეფასების გარეშე ჩატარდა. გამოცხადდა ადმინისტრაციული წარმოების საქმის დაწყება, რომელსაც ერთთვიანი გასაჩივრების ვადა ჰქონდა, თუმცა ამ ვადის გასვლამდე, 23-ე დღეს კომისია შეიკრიბა და უკვე განიხილა 271 მესაკუთრისთვის საკუთრების უფლების ჩამორთმევის საკითხი, რასაც სამი საათი მოანდომეს. ამით კი, დაარღვიეს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის ნორმები, რისი უფლებაც ადმინისტრაციულ ორგანოს არ ჰქონდა.
ეს წინასწარ განზრახული გადაწყვეტილება იყო. მაშინდელმა სასამართლოებმა არ გაითვალისწინა მოსახლეობის მოთხოვნა, კანონიერად დასაბუთებული გარემოებები და მხარი დაუჭირეს ხელვაჩაურის საკუთრების აღიარების კომისიის გადაწყვეტილებას. სასამართლოები ძირითადად ორ არგუმენტს ემყარებოდნენ. კერძოდ, მიწის საკუთრებაში გაცემის დროს უნდა მომხდარიყო შეთანხმება საქართველოს კულტურის სამინისტროსთან, არქეოლოგიურ ზონაშიო მდებარე მიწის ნაკვეთების საკუთრებაში განკარგვის წესთან დაკავშირებით და მეორე – უნდა დადგენილიყო თვითნებურად მიწის ფართის დაკავების საკითხი. ორივე არგუმენტი ფართის ჩამოსართმევად უსუსურია. სრული საფუძველი აქვს დღევანდელ ხელისუფლებას, თუკი მათ სურთ სამართლიანობის აღდგენა, რომ დაუბრუნდეს კომისიის მიერ 2010 წელს მიღებულ გადაწყვეტილებას და მის კანონიერებაზე იმსჯელოს. ერთადერთი სამართლებრივი გზა ეს არის“, _ აცხადებს ჯიბლაძე.
მისივე თქმით, "საქართველოს კანონი ეროვნული მემკვიდრეობის შესახებ, არ კრძალავს არქეოლოგიურ ზონაში არსებული მიწის ნაკვეთების გაცემას“.
"იგი ადგენს, რომ თუ საკუთრებაში გაიცემა ასეთი მიწა, მაშინ კულტურული მემკვიდრეობის სააგენტომ მომავალ მფლობელს უნდა დაუთქვას, თუ რა პირობით უნდა მოხდეს ამ საკუთრების განკარგვა. ეს საკითხი ხელვაჩაურის საკუთრების აღიარების კომისიას უნდა მოეგვარებინა. ეს მოქალაქის ვალდებულება არ იყო. მეორეც, ამ ხარვეზის გამოსწორება ახლაც შეიძლება. რაც შეეხება მიწის თვითნებურად დაკავების ფაქტებს, ადვოკატის თქმით, ესეც ადვილი დამასტკიცებელია.
ცნობისთვის, კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის მინისტრისა და ეკონომიკური განვითარების მინისტრის ერთობლივი ბრძანებით, გონიო-აფსაროსის არქეოლოგიური ზონა 2006 წელს დამტკიცდა. კულტურული მემკვიდრეობის შესახებ კანონით კი, არქეოლოგიური დაცვის ზონაში მიწის ნაკვეთების გასხვისება უნდა გახორციელებულიყო კულტურის სამინისტროსთან შეთანხმებით, მის მიერ წინასწარ განსაზღვრული პირობით. სწორედ ამაზე არ შეთანხმებულან თავის დროზე სამინისტრო და მიწის საკუთრების აღიარების კომისია, რაც იურისტების განმარტებით, საკმარისი პირობაა იმისთვის, რომ ამჟამინდელ კომისიას ძველი მოწმობები ბათილად ეცნო.
"არსებობს საფუძვლიანი ვარაუდი იმისა, რომ გარკვეულწილად აღიარებულ იქნა ისეთი მიწის ნაკვეთები, რომლებიც საქართველოს კანონმდებლობით არ ექვემდებარებოდა საკუთრების უფლებით აღიარებას”, _ ნათქვამია საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტოს გენერალური დირექტორის ნიკა ვაჩეიშვილის წერილში, რომელიც აწარის ადგილობრივ ხელისუფლებას გადაეგზავნა.
თუმცა, საქართველოს კანონი ამ ნაკვეთების საკუთრების უფლებით აღიარებას არ კრძალავდა და არ კრძალავს. როგორც ადვოკატი შოთა ჯიბლაძე ამბობს, მიწის კომისიამ საქმეების გადახედვისთვის იურიდიულად უსაფუძვლო, არასწორი არგუმენტაცია მოიყვანა, რითაც განაცხადა, რომ ამ მიწების გასხვისება არ შეიძლებოდა.
არაოფიციალური ცნობით, გონიოს ციხის სიახლოვეს, ხელისუფლება სასტუმროების მშენებლობას გეგმავდა.
როგორც ჯიბლაძე აღნიშნავს, გონიოს მოსახლეობამ 2011 წელს მიწის დაბრუნების მოთხოვნით სტრასბურგის სასამართლოსაც მიმართა, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება ჯერჯერობით მიღებული არ არის. მხოლოდ ისაა ცნობილი, რომ ევროპულმა სასამართლომ საქმე წარმოებაში მიიღო.
"სტრასბურგის სასამართლო საკუთრებას ვერ დააბრუნებს, თუმცა მან კომპენსაციის საკითხზე უნდა იმსჯელოს. სასამართლოს 5-წლიანი განხილვის ვადა აქვს, რაც ჯერ ამოწურული არ არის. ჩვენი მხრიდან ზარალი დათვლილია. ბათუმის მერიამ ზონების მიხედვით დადგენილი მიწის ტარიფის შესაბამისად, ამ ტარიტორიაზე არსებული ნაკვეთების ერთი კვადრატული მეტრი 108 ლარად აქვს შეფასებული. საშუალოდ ერთ ოჯახს 2-დან 3-ათასკვადრატულ მეტრამდე აქვს წართმეული, ამიტომ ამის დაანგარიშებაც რთული არ არის. სრული საფუძველი აქვს დღევანდელ ხელისუფლებას, თუკი მათ სურთ სამართლიანობის აღდგენა, რომ დაუბრუნდეს კომისიის მიერ 2010 წელს მიღებულ გადაწყვეტილებას და მის კანონიერებაზე იმსჯელოს“, _ ამბობს ჯიბლაძე.
გამოსავალი
სტრასბურგის სასამართლოს გადაწყვეტილებამდე და სახელმწიფოს კეთილი ნების გამოჩენამდე გონიოს მოსახლეობას აქციების გამართვის გარდა არაფერი დარჩენია.
გონიოს მოსახლეობის კიდევ ერთი იმედი, 2012 წელს, ხელისუფლების შეცვლის შემდეგ, მართლმსაჯულების ხარვეზების დამდგენი კომისიის შექმნა იყო, თუმცა ეს, როგორც იუსტიციის მინისტრ თეა წულუკიანისთვის, ასევე გონიოს მოსახლეობისთვისაც აუსრულებელ ოცნებად დარჩა.
2014 წელს აჭარის მთავრობის თავმჯდომარემ არჩილ ხაბაძემ განაცხადა, რომ გონიოს მიწების შესასწავლად კომისია შეიქმნება, თუმცა დღემდე ეს კომისიაც არ შექმნილა.
ჯერჯერობით არც ის არის ცნობილი, განიხილავს თუ არა ცოტა ხნის წინ დაანონსებული და მთავარ პროკურატურაში ჩამოყალიბების პროცესში მყოფი დეპარტამენტი გონიოს მიწების საკითხს. როგორც "გურია ნიუსს“ მთავარ პროკურატურაში განუცხადეს, დეპარტამენტს ოფიციალურად მუშაობა ჯერ არ დაუწყია, ამიტომ წინასწარ პროგნოზის გაკეთება შეუძლებელია. მათივე ინფორმაციით, დეპარტამენტი მუშაობას სავარაუდოდ, მარტიდან დაიწყებს.
