ამერიკის შეერთებული შტატების მიერ გამოქვეყნებული ანგარიშში ნათქვამია, რომ საქართველო, რომელიც მდებარეობს დასავლეთ აზიისა და აღმოსავლეთ ევროპის გზაჯვარედინზე, არის პატარა, მაგრამ ღია ბაზარი, რომელიც სარგებელს იღებს საერთაშორისო ვაჭრობიდან, ტურიზმიდან და ტრანსპორტიდან. მიუხედავად იმისა, რომ იგი მგრძნობიარეა გლობალური და რეგიონული შოკების მიმართ, 1991 წლიდან ქვეყანამ განახორციელა ფართო ეკონომიკური რეფორმები, რამაც შედარებით კარგად ფუნქციონირებადი და სტაბილური საბაზრო ეკონომიკა შექმნა. ის მეშვიდე ადგილზეა 2020 წლის მსოფლიო ბანკის ბიზნესის კეთების სიმარტივის ინდექსში და მეთორმეტე მემკვიდრეობით Heritage Foundation– ის ეკონომიკური თავისუფლების ინდექსში. ფისკალური და მონეტარული პოლიტიკა ორიენტირებულია დაბალ დეფიციტებზე, დაბალ ინფლაციაზე და მცოცავ რეალურ გაცვლით კურსზე, თუმცა ეს გავლენა იქონია რეგიონალურმა მოვლენებმა, მათ შორის რუსეთის სანქციებმა და სხვა საგარეო ფაქტორებმა, მაგალითად, უფრო ძლიერმა დოლარმა. კონტროლის ქვეშ რჩება სახელმწიფო ვალი და ბიუჯეტის დეფიციტი. ამასთან, COVID-19– ის მიერ გამოწვეულმა გლობალურმა გამოწვევებმა და ვირუსის გავრცელების შესამსუბუქებლად საჭირო ზომებმა მნიშვნელოვანი ზეწოლა მოახდინა ადგილობრივ ვალუტაზე და ადგილობრივ ეკონომიკაზე.
თავდაპირველად 2014 წელს გამოქვეყნებული საქართველოს მთავრობის ეკონომიკური სტრატეგია “საქართველო 2020” ასახავს ეკონომიკური პოლიტიკის პრიორიტეტებს. ეს ხაზს უსვამს მთავრობის ერთგულებას ბიზნესის კეთილგანწყობილი პოლიტიკისადმი, როგორიცაა დაბალი გადასახადები, მაგრამ ასევე პირობას დებს, რომ ჩადებს ადამიანურ კაპიტალს და ისწრაფვის ინკლუზიური ზრდისკენ ქვეყნის მასშტაბით. სტრატეგიაში ასევე ხაზგასმულია საქართველოს გეოგრაფიული პოტენციალი, როგორც სავაჭრო და ლოგისტიკური ცენტრი ახალი აბრეშუმის გზის გასწვრივ, რომელიც აზიასა და ევროპას კავკასიის გავლით აკავშირებს.
საერთო ჯამში, ბიზნესისა და ინვესტიციის პირობები მყარია. ამასთან, ზოგიერთმა კომპანიამ გამოთქვა მზარდი ნდობა სასამართლო სექტორის უნარისადმი, განიხილოს კომერციული საქმეები დამოუკიდებლად ან დროულად, კომპეტენტურად, ზოგიერთ ბიზნეს დავის საქმეზე სასამართლო სისტემა წლების განმავლობაში იწელება. სხვა კომპანიები ჩივიან მუნიციპალურ დონეზე გადაწყვეტილების მიღების არაეფექტური პროცესების, ინტელექტუალური საკუთრების უფლებების განხორციელების ნაკლოვანებების, ეფექტური ანტიმონოპოლური პოლიტიკის არარსებობის, ეკონომიკური კანონმდებლობის შერჩევითი აღსრულებისა და საკუთრების უფლებების დავის გადაჭრის სირთულეების შესახებ. საქართველოს მთავრობა განაგრძობს მუშაობას ამ საკითხების გადასაჭრელად და მიუხედავად ამ დარჩენილი გამოწვევებისა, საქართველო რეგიონში მაღალ პოზიციაზეა, როგორც ბიზნესის კეთების კარგი ადგილი.
შეერთებული შტატები და საქართველო მუშაობენ ორმხრივი ვაჭრობისა და ინვესტიციების გაზრდის მიზნით, მაღალი დონის დიალოგის საფუძველზე ვაჭრობისა და ინვესტიციების საკითხებზე და აშშ-საქართველოს სტრატეგიული პარტნიორობის კომისიის ეკონომიკური სამუშაო ჯგუფის მეშვეობით. 1994 წელს ორივე ქვეყანამ ხელი მოაწერეს ორმხრივ ინვესტიციურ ხელშეკრულებას და საქართველოს უფლება აქვს მრავალი პროდუქტის უბაჟოდ გატანა შეერთებულ შტატებში გენერალიზებული სისტემის პრეფერენციების (GSP) პროგრამის ფარგლებში.
საქართველომ მნიშვნელოვანი არასტაბილურობა განიცადა უშუალოდ პოსტსაბჭოთა პერიოდში. 1991 წელს დამოუკიდებლობის აღდგენის შემდეგ, სამოქალაქო ომი და სეპარატისტული კონფლიქტები რუსეთის საზღვრის გასწვრივ, აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის ტერიტორიებზე დაიწყო. 2008 წლის აგვისტოში სამხრეთ ოსეთის რეგიონში დაძაბულობამ კულმინაციას მიაღწია ხანმოკლე ომით საქართველოსა და რუსეთს შორის. რუსეთი შეიჭრა და დაიპყრო საქართველოს უდავო ტერიტორიის ტერიტორიები. რუსეთი განაგრძობს ამ რეგიონების ოკუპაციას, ხოლო თბილისის ცენტრალურ ხელისუფლებას არ აქვს ეფექტური კონტროლი ამ ტერიტორიებზე. შეერთებული შტატები მხარს უჭერს საქართველოს სუვერენიტეტსა და ტერიტორიულ მთლიანობას მის საერთაშორისოდ აღიარებულ საზღვრებში და არ ცნობს აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის საქართველოს რეგიონებს დამოუკიდებლად. დაძაბულობა კვლავ არსებობს როგორც ოკუპირებულ რეგიონებში, ასევე ადმინისტრაციული საზღვრების მახლობლად, მაგრამ საქართველოს სხვა ნაწილებზე, მათ შორის თბილისზე, პირდაპირ გავლენას არ ახდენს.
ტრანზიტი და ლოგისტიკა პრიორიტეტული სექტორია, რადგან საქართველო ცდილობს ისარგებლოს ქვეყნის გავლით აღმოსავლეთ / დასავლეთის ვაჭრობით. ბაქო-თბილისი-ყარსის რკინიგზამ გაზარდა საქართველოს სატრანზიტო პერსპექტივები. ანაკლიის ღრმა საზღვაო პორტის პროექტს მრავალი შეფერხება და გაფართოება შეექმნა 2016 წლის თავდაპირველი კონტრაქტის შემდეგ. მთავრობამ 2020 წელს შეწყვიტა კონტრაქტი ანაკლიის განვითარების კონსორციუმთან, ამტკიცებს, რომ კონსორციუმმა არ მოახდინა პროექტის განსახორციელებლად საჭირო კაპიტალის მობილიზება. ამასთან, მთავრობამ განაცხადა, რომ ერთგული რჩება ანაკლიაში ღრმა ზღვის პორტის მშენებლობას და აპირებს პროექტის ხელახლა ჩატარებას. ლოგისტიკისა და პორტის მართვის კომპანიებმა დაიწყეს ფოთის პორტის განვითარება და გაფართოება, ამჟამად საქართველოში ყველაზე დიდი პორტის. პეის ჯგუფმა დაიწყო 120 მილიონი დოლარის პროექტი ფოთის ყოფილი გემთმშენებელი ქარხნის ადგილზე ახალი პორტის ტერმინალის განვითარების მიზნით. გარდა ამისა, APM Terminals– მა 2019 წელს გამოაცხადა გეგმები ფოთში ღრმა ზღვის პორტის შექმნის შესახებ.
საქართველო ღიაა უცხოური ინვესტიციებისათვის. კანონმდებლობა უდგენს უცხოურ ინვესტიციებს ხელსაყრელ პირობებს, მაგრამ არა უცხოელი ინვესტორებისთვის შეღავათიან მოპყრობას. კანონი „საინვესტიციო საქმიანობის ხელშეწყობისა და გარანტიის შესახებ“ იცავს უცხოელ ინვესტორებს შემდგომი კანონმდებლობისგან, რაც ცვლის მათი ინვესტიციების პირობებს ათი წლის ვადით. ინვესტიციების ხელშეწყობის უფლებამოსილება ეკუთვნის Enterprise Georgia- ს ინვესტიციების განყოფილებას, ეკონომიკური და მდგრადი განვითარების სამინისტროს საჯარო სამართლის იურიდიულ პირს. ინვესტიციების განყოფილების ძირითადი როლი საქართველოში პირდაპირი უცხოური ინვესტიციების მოზიდვა, პოპულარიზაცია და განვითარებაა. ამ მიზნით, იგი მოქმედებს როგორც მოდერატორი უცხოელ ინვესტორებსა და საქართველოს მთავრობას შორის, უზრუნველყოფს განახლებული ინფორმაციის ხელმისაწვდომობას, უზრუნველყოფს მთავრობის ორგანოებთან კომუნიკაციის საშუალებას და წარმოადგენს “ერთ ფანჯარას” ინვესტორების დასახმარებლად ინვესტიციის პროცესის განმავლობაში.
ინვესტორებთან ურთიერთობის გასაძლიერებლად, 2015 წელს საქართველოს მაშინდელ პრემიერ- მინისტრმა შექმნა ინვესტორთა საბჭო, დამოუკიდებელი საკონსულტაციო ორგანო, რომელიც მიზნად ისახავს კერძო ბიზნეს საზოგადოებას, საერთაშორისო ორგანიზაციებს, დონორებსა და საქართველოს მთავრობას შორის დიალოგის განვითარებას საქართველოში ხელსაყრელი, არადისკრიმინაციული, გამჭვირვალე და სამართლიანი ბიზნესისა და საინვესტიციო კლიმატის განვითარების მიზნით http://ics.ge). ბიზნეს ომბუდსმენი, რომელიც არის ინვესტორთა საბჭოს წევრი, საქართველოში ინვესტორთა უფლებების დაცვის კიდევ ერთი იარაღია. საქართველოს არ აქვს დადგენილი უწყებათაშორისი პროცესი უცხოური ინვესტიციების შესამოწმებლად, მაგრამ შესაბამის სამინისტროებს ან უწყებებს შეიძლება ჰქონდეთ უფლება, გადახედონ ინვესტიციებს ეროვნული უსაფრთხოების საკითხებში გარკვეულ გარემოებებში, როგორც ეს აღწერილია ქვემოთ. უცხოელი ინვესტორები მონაწილეობდნენ სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ქონების უმეტეს პრივატიზაციაში. პრივატიზაციის გამჭვირვალობა ზოგჯერ აქტუალური იყო. არცერთი კანონი ან რეგულაცია არ აძლევს კერძო ფირმებს უფლებამოსილებას, მიიღონ წესდება ან ასოციაცია, რომელიც ზღუდავს ან კრძალავს უცხოურ ინვესტიციებს, მონაწილეობას ან კონტროლს. სტაბილური აქციონერის შეთანხმებებს არ იყენებენ კერძო ფირმები საქართველოში. საქართველოს კანონმდებლობა არ იცავს კერძო ფირმებს ოკუპაციისგან. არ არსებობს წესები, რომლებიც კერძო ფირმებს აძლევს უფლებას შეზღუდონ უცხოელი პარტნიორების საინვესტიციო საქმიანობა ან შეზღუდონ უცხოელი პარტნიორების შესაძლებლობა მიიღონ კონტროლი შიდა საწარმოებზე.
აქ არ არის სპეციალური სალიცენზიო მოთხოვნები უცხოური ინვესტიციებისათვის, გარდა ყველა კომპანიისა. მთავრობა მოითხოვს ლიცენზიებს იმ საქმიანობებისთვის, რომლებიც გავლენას ახდენს საზოგადოებრივ ჯანმრთელობაზე, ეროვნულ უსაფრთხოებაზე და საფინანსო სექტორზე: იარაღისა და ასაფეთქებელი ნივთიერებების წარმოება, ნარკოტიკული საშუალებები, შხამიანი და ფარმაცევტული ნივთიერებები, განახლებადი ნივთიერებების ძებნა და ექსპლუატაცია, ბუნებრივი რესურსების საბადოების გამოყენება, კაზინოები და სათამაშო სახლები და თამაშებისა და ლატარიების ორგანიზება, საბანკო მომსახურება, დაზღვევა, ფასიანი ქაღალდებით ვაჭრობა, უკაბელო საკომუნიკაციო მომსახურება და რადიო და სატელევიზიო არხების შექმნა. კანონი ავალდებულებს სახელმწიფოს შეინარჩუნოს საკონტროლო ინტერესი საჰაერო მიმოსვლის კონტროლის, ტრანსპორტირების მოძრაობის კონტროლის, რკინიგზის მართვის სისტემების, თავდაცვისა და შეიარაღების მრეწველობისა და ბირთვული ენერგიის მიმართ. საინვესტიციო პროექტებისთვის, რომლებიც საჭიროებენ ლიცენზიას ან ნებართვას, შესაბამის სამთავრობო სამინისტროებსა და სააგენტოებს უფლება აქვთ განიხილონ პროექტი ეროვნული უსაფრთხოების პრობლემების გამო. კანონის თანახმად, მთავრობას 30 დღის ვადა აქვს ლიცენზიების შესახებ გადაწყვეტილების მისაღებად და თუ სალიცენზიო ორგანო ამ ვადაში არ აცხადებს უარის თქმის გონივრულ საფუძველს, მთავრობამ უნდა დაამტკიცოს ლიცენზია ან გაცემის ნებართვა. საქართველოს კანონმდებლობით, უკანონოა ნებისმიერი სახის ეკონომიკური საქმიანობის განხორციელება აფხაზეთში ან სამხრეთ ოსეთში, თუ ამგვარი საქმიანობისთვის საჭიროა ნებართვა, ლიცენზია ან რეგისტრაცია საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად. კანონები ასევე კრძალავს წიაღისეულის ძიებას, ფულადი გზავნილების გადატანას და საერთაშორისო ტრანზიტს აფხაზეთის ან სამხრეთ ოსეთის გავლით. მხოლოდ სახელმწიფოს შეუძლია გაცეს ვალუტა, ბანკნოტები და სერთიფიკატები ძვირფასი ლითონებისაგან დამზადებულ საქონელზე, ნარკოტიკული საშუალების იმპორტი სამედიცინო მიზნებისთვის და ენერგიის სექტორის კონტროლის სისტემების წარმოება. 2016 წლის იანვარში მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაციამ (WTO) დაასრულა საქართველოს მეორე სავაჭრო პოლიტიკის მიმოხილვა. ამ მიმოხილვაში ვმო-ს წევრებმა კიდევ ერთხელ დაადასტურეს თავიანთი მოწონება საქართველოს ფართო ღია, გამჭვირვალე და პროგნოზირებადი სავაჭრო და ინვესტიციის რეჟიმებზე. წევრებმა აღნიშნეს, რომ განხილვის პერიოდში საქართველომ განახორციელა რეფორმის შთამბეჭდავი ინიციატივა, რომელიც მიზნად ისახავს სავაჭრო რეგულაციების გამარტივებას, ლიბერალიზაციას და გამარტივებას და მათ განხორციელებას. განხილვის შედეგად დადებითად შეაფასეს საქართველოს სავაჭრო გახსნილობა და მრავალმხრივი სისტემისადმი ერთგულება მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაციის საქმიანობაში მისი პასუხისმგებელი წვლილის საშუალებით.
WTO-ს წევრებმა შეაქეს საქართველო WTO- ს ვაჭრობის გამარტივების შესახებ შეთანხმების რატიფიცირებისთვის და WTO- ს A, B და C კატეგორიის ვალდებულებების შესაბამისი შეტყობინების შესახებ. წევრებმა ასევე აღნიშნეს, რომ საქართველო იყო სახელმწიფო შესყიდვების ხელშეკრულების დამკვირვებელი და აფასებდა ხელშეკრულებაში გაწევრიანების პერსპექტივებს. წევრები მიესალმნენ განცხადებას, რომ საქართველო განიხილავს გაფართოებულ ინფორმაციული ტექნოლოგიის შეთანხმებაში გაწევრიანებას, რაც მნიშვნელოვანი ნაბიჯი იქნება შემდგომი ინვესტიციების მოზიდვისთვის. საქართველოში ბიზნესის დარეგისტრირება შედარებით სწრაფი და გამარტივებულია და საქართველო მეორე ადგილზეა ქონების რეგისტრაციით იმ ქვეყნებს შორის, რომლებიც შეფასებულია მსოფლიო ბანკის 2020 წლის ბიზნესის კეთების ანგარიშში. რეგისტრაციის დასრულებას ერთი დღე სჭირდება საქართველოს ერთი ფანჯრის რეგისტრაციის პროცესში. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო (NAPR) (www.napr.gov.ge – ვებგვერდი მხოლოდ ქართულად), რომელიც მდებარეობს საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს დაქვემდებარებაში მყოფი საზოგადოებრივი მომსახურების დარბაზებში (PSH), ახორციელებს კომპანიის რეგისტრაციას. ინგლისურად ასახავს ბიზნესის რეგისტრაციის პროცედურებსა და მოთხოვნებს. რეგისტრაციის მიზნით, კანონი არ საჭიროებს საწესდებო კაპიტალის ოდენობის ან არსებობის დამადასტურებელ დოკუმენტს. კომპანიას არ მოეთხოვება ცალკე საგადასახადო რეგისტრაციის შევსება, რადგან თავდაპირველი რეგისტრაცია მოიცავს როგორც შემოსავლების სამსახურს, ასევე ბიზნესის ეროვნულ რეგისტრაციას. საქართველოში ბიზნესის დარეგისტრირებისთვის საჭიროა შემდეგი ინფორმაცია: ბიო მონაცემები დამფუძნებლისა და ძირითადი თანამდებობის პირებისათვის, წესდება და კომპანიის საქმიანობის სფერო. სხვა საჭირო დოკუმენტები დამოკიდებულია იურიდიული პირის ტიპის მიხედვით.ბიზნესის რეგისტრაციისთვის პოტენციურმა მფლობელმა ჯერ უნდა გადაიხადოს რეგისტრაციის საფასური, დაარეგისტრიროს კომპანია მეწარმეთა რეესტრში და მიიღოს საიდენტიფიკაციო ნომერი და სახელმწიფო და საგადასახადო რეგისტრაციის მოწმობა. რეგისტრაციის საფასურია: 100 ლარი (დაახლოებით 35 აშშ დოლარი) რეგულარული რეგისტრაციისთვის, 200 ლარი (70 აშშ დოლარი) დაჩქარებული რეგისტრაციისთვის, პლუს 1 ლარი (საბანკო გადასახადი). მეორე, მფლობელმა უნდა გახსნას საბანკო ანგარიში (უფასო). საქართველოში ბიზნესის გამარტივების მექანიზმი ითვალისწინებს ქალთა და მამაკაცთა სამართლიან მოპყრობას. არსებობს სხვადასხვა სახელმწიფო და დონორების მიერ მხარდაჭერილი პროექტები, რომლებიც მიზნად ისახავს მეწარმე ქალთა განვითარებას სპეციალური ტრენინგების ან სხვა პროგრამების საშუალებით, მათ შორის, დაფინანსების ხელმისაწვდომობისა და ბიზნეს ტრენინგების საშუალებით.
საქართველოს მთავრობას არ აქვს რაიმე კონკრეტული პოლიტიკა ადგილობრივი ინვესტორების საზღვარგარეთ ინვესტიციების განხორციელების ხელშეწყობის ან შეზღუდვის შესახებ, ხოლო საქართველოს გარე ინვესტიცია უმნიშვნელოა.
