რას ცვლის „ოცნება“ დაჩქარებული წესით სასამართლოების შესახებ კანონში

„ქართული ოცნება“ დაჩქარებული წესით ცვლის „საერთო სასამართლოების შესახებ“ კანონს.

საკანონმდებლო ცვლილებათა პაკეტი, რომლის ავტორებიც „ქართული ოცნების“ წევრები: არჩილ გორდულაძე, თორნიკე ჭეიშვილი, ალექსანდრე ტაბატაძე, დავით მათიკაშვილი, რატი იონათამიშვილი, ალუდა ღუდუშაური, თენგიზ შარმანაშვილი, გურამ მაჭარაშვილი და აკაკი ალადაშვილი არიან, „ქართული ოცნების“ პარლამენტმა 27 ივნისამდე ანუ 2-3 დღეში უნდა მიიღოს.

კერძოდ, „ქართული ოცნება“ დაჩქარებული წესით ცვლის მოსამართლეთა დანიშვნის წესს და ზრდის მათ ხელფასებს, ცვლის იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს დაკომპლექტების წესს, ზღუდავს სასამართლო სხდომების გაშუქებას, აფართოებს დაინტერესებული პირის ცნებას და სხვა.

ფართოვდება მოსამართლესთან უკანონო კომუნიკაციის სუბიექტთა წრე

საკანონმდებლო ცვლილებებით ფართოვდება დაინტერესებული პირის ცნება და ის შემდეგნაირად ყალიბდება – პირი, რომელიც დაინტერესებულია განსახილველი საქმის შედეგით და ამ მიზნით ცდილობს მოსამართლესთან კომუნიკაციას; აგრეთვე ნებისმიერი სხვა პირი რომელიც მოსამართლის ან ზოგადად სასამართლო სისტემის დამოუკიდებლობაზე ზემოქმედების მოხდენის მიზნით ცდილობს მოსამართლესთან არასათანადო კომუნიკაციას.

ამასთან, სახელმწიფო თუ მუნიციპალიტეტის ორგანოს, დაწესებულებას, საზოგადოებრივ თუ პოლიტიკურ გაერთიანებას, თანამდებობის პირს, იურიდიულ თუ ფიზიკურ პირს ეკრძალება ნებისმიერი ფორმით “სასამართლოს დამოუკიდებლობის შელახვა”.

ასევე, მოსამართლეზე რაიმე სახით ზემოქმედება უკვე მიღებული გადაწყვეტილების გამო ან სამომავლოდ მისაღებ გადაწყვეტილებაზე ზეგავლენის მოხდენის მიზნით აკრძალულია და ისჯება კანონით.

ამასთან, იკრძალება მოსამართლესთან ნებისმიერი პირის ისეთი კომუნიკაცია, რომელიც დაკავშირებულია კონკრეტული საქმის ან საკითხის განხილვასთან ან/და საქმის სავარაუდო შედეგთან და არღვევს სასამართლოს/მოსამართლის დამოუკიდებლობის, მიუკერძოებლობისა და სასამართლო პროცესის შეჯიბრებითობის პრინციპებს, ან – წარმოადგენს მოსამართლეზე ან ზოგადად სასამართლო სისტემის დამოუკიდებლობაზე ზემოქმედების მოხდენის მცდელობას.

კანონს შემოაქვს მოსამართლესთან ე.წ. სპეციალური კომუნიკაციის ინსტიტუტი; ამგვარი კომუნიკაციად მიიჩნევა მოსამართლესთან კომუნიკაცია, მისი სამსახურებრივი მივლინების ან/და მისი სასწავლო/პროფესიული განვითარების პროგრამაში ჩართვის (მონაწილედ/ექსპერტად) მიზნით ან სხვა ნებისმიერ ისეთ საკითხთან მიმართებაში, რომელიც პირდაპირ ან არაპირდაპირ უკავშირდება მართლმსაჯულების/სასამართლო ხელისუფლების განხორციელების პროცესს; იქვე განისაზღვრება, რომ სპეციალური კომუნიკაცია დასაშვებია საქართველოს იუსტიციის უმაღლეს საბჭოსთან შეთანხმებით.

ცვლილებების შედეგად, მოსამართლესთან არასათანადო კომუნიკაციის სუბიექტად იქცევა კანონში პირდაპირ ჩამოთვლილ პირებთან (პროცესის მონაწილე, დაინტერესებული პირი, საჯარო მოსამსახურე, სახელმწიფო მოსამსახურე, სახელმწიფო-პოლიტიკური თანამდებობის პირი, პოლიტიკური თანამდებობის პირი) ერთად სხვა ნებისმიერი პირიც, რომელთან კომუნიკაციის შესახებ მოსამართლეს/სასამართლოს თავმჯდომარეს ევალებათ შესაბამისი რეაგირების განხორციელება, რის შემდეგაც აღნიშნულ პირს საერთო წესით დაეკისრება პასუხისმგებლობა მოსამართლესთან არასათანადო კომუნიკაციისათვის.

განისაზღვრება მოსამართლესთან ე.წ. სპეციალური კომუნიკაციის განხორციელების წესი, რომლის შესაბამისადაც საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს სახელით საბჭოს მდივნის მიერ საკითხის განხილვის შედეგად გადაწყდება – ჩაებმება თუ არა მოსამართლე გარკვეული ღონისძიების (ნებისმიერი ხასიათის ვიზიტი/საქმიანი შეხვედრა, ვორქშოფი, კონფერენცია, ტრენინგი, ლექცია, სემინარი და ა.შ.) განხორციელებაში სხვადასხვა სტატუსით (ტრენერის, მსმენელის/მონაწილის და ა.შ.); ასევე განისაზღვრება ამ წესის დაუცველად ღონისძიების ორგანიზატორის მხრიდან მოსამართლესთან სპეციალური კომუნიკაციის განხორციელების სამართლებრივი შედეგები.

პასუხისმგებლობა სასამართლოს უპატივცემულობისათვის

აიკრძალება ნებისმიერი პირის მიერ ნებისმიერი ფორმით და ნებისმიერ ვითარებაში მოსამართლისადმი უპატივცემულობას გამოხატვა, რომელიც უკავშირდება მოსამართლის სტატუსს.

კერძოდ, „მხარეების, საქმეში მონაწილე სხვა პირების, აგრეთვე ნებისმიერი პირის მიერ ნებისმიერი ფორმით (ვერბალურად, უხამსი ქმედებით და ა.შ.) და ნებისმიერ ვითარებაში (სასამართლო სხდომაზე, საჯარო სივრცეში) მოსამართლისადმი უპატივცემულობას გამოხატვა, რომელიც უკავშირდება მოსამართლის სტატუსს, იწვევს კანონით გათვალისწინებულ პასუხისმგებლობას“.

სასამართლოს პროცესების გაშუქების შეზღუდვა

საკანონმდებლო ცვლილებებით, „ქართული ოცნება“ სასამართლო პროცესების გაშუქების წესებს ფუნდამენტურად ცვლის.

მედიისთვის პროცესების გაშუქება, ფაქტობრივად, შეუძლებელი ხდება.

კანონპროექტის თანახმად, არა მხოლოდ სასამართლო სხდომის დარბაზში, არამედ მთლიანად სასამართლოს შენობაში და მის ეზოშიც ფოტო-ვიდეო გადაღება აიკრძალება. გამონაკლისები იქნებიან სასამართლოს თანამშრომლები ან სასამართლოს უფლებამოსილი პირები – მათთვის გადაღება დაშვებული იქნება.

რაც შეეხება სასამართლო სხდომის ვიდეო და აუდიო ჩაწერას, ეს დაიშვება მხოლოდ “დასაბუთებული შუამდგომლობის საფუძველზე, მოსამართლის მიერ მიღებული მოტივირებული გადაწყვეტილებით”.

ცვლილებები უზენაესი სასამართლოში

შემოთავაზებული ცვლილებით შესაძლებელი გახდება ვიწრო სპეციალიზაციის განხორციელება უზენაეს სასამართლოშიც.

ამასთან,  ცვლილებებით იზრდება რიგ პოზიციებზე განწესებულ (არჩეულ) მოსამართლეთა უფლებამოსილების ვადები, კერძოდ:

• იზრდება უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის წევრთა უფლებამოსილების ვადა 2 წლიდან 3 წლამდე.  დიდი პალატა შედგება უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარის, სხვა პალატების თავმჯდომარეებისა და პლენუმის მიერ უზენაესი სასამართლოს პალატების შემადგენლობიდან 3 წლის ვადით არჩეული არანაკლებ 12 მოსამართლისაგან.
• იზრდება უზენაესი სასამართლოს სადისციპლინო პალატაში არჩეული მოსამართლის უფლებამოსილების ვადა 3 წლიდან 5 წლამდე.  უზენაესი სასამართლოს სადისციპლინო პალატას 3 წევრის შემადგენლობით, 5 წლის ვადით ირჩევს უზენაესი სასამართლოს პლენუმი. უზენაესი სასამართლოს სადისციპლინო პალატის წევრთა ასარჩევად მათ კანდიდატურებს, მათ შორის, სადისციპლინო პალატის თავმჯდომარის კანდიდატურას, უზენაესი სასამართლოს წევრთაგან უზენაესი სასამართლოს პლენუმს წარუდგენს პლენუმის წევრი. სადისციპლინო პალატის წევრი არ შეიძლება იყოს უზენაესი სასამართლოს ის მოსამართლე, რომელიც იმავდროულად საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრია.
• იზრდება უზენაესი სასამართლოს საკვალიფიკაციო პალატაში არჩეული მოსამართლის უფლებამოსილების ვადა 3 წლიდან 5 წლამდე. მათ ირჩევს უზენაესი სასამართლოს პლენუმი. უზენაესი სასამართლოს საკვალიფიკაციო პალატის წევრი არ შეიძლება იყოს უზენაესი სასამართლოს ის მოსამართლე, რომელიც იმავდროულად საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრია.
• იზრდება უზენაესი სასამართლოს პალატების თავმჯდომარეთა უფლებამოსილების ვადები, კერძოდ: საკვალიფიკაციო და სადისციპლინო პალატის თავმჯდომარეების უფლებამოსილების ვადები იზრდება 3 წლიდან 5 წლამდე, ხოლო დანარჩენი პალატების თავმჯდომარეების უფლებამოსილების ვადები – 5 წლიდან 10 წლამდე.  უზენაესი სასამართლოს პლენუმის გადაწყვეტილების საფუძველზე პალატის თავმჯდომარის (გარდა სადისციპლინო და საკვალიფიკაციო პალატების თავმჯდომარეებისა) უფლებამოსილება შეიძლება განახორციელოს უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარემ.

მოქმედი კანონმდებლობით, საქართველოს უზენაეს სასამართლოში მოსამართლის თანამდებობაზე ასარჩევად წარდგენილი პირი თავისუფლდება მოსამართლეობის საკვალიფიკაციო გამოცდის ჩაბარებისგან და იუსტიციის უმაღლეს სკოლაში სწავლისგან. ცვლილების შემდეგ, უზენაეს სასამართლოში  განწესებისათვის კანდიდატს დაუწესდება შესაბამისი საკვალიფიკაციო მოთხოვნა: მოსამართლეობის საკვალიფიკაციო გამოცდის ჩაბარება.

ამასთან, ახალი რედაქციით, აუცილებელი აღარ იქნება უზენაესი სასამართლოს კანდიდატების შეფასება მათი საჯარო მოსმენის დასრულებიდან საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს უახლოეს სხდომამდე.

ცვლილებები სააპელაციო სასამართლოში

იზრდება სააპელაციო სასამართლოს თავმჯდომარის, მისი მოადგილის, პალატების/კოლეგიის თავმჯდომარეთა უფლებამოსილების ვადები 5 წლიდან 10 წლამდე. კერძოდ, კანონპროექტში წერია, რომ:

• აუცილებლობის შემთხვევაში, მართლმსაჯულების განხორციელების შეფერხების თავიდან ასაცილებლად სააპელაციო სასამართლოს თავმჯდომარემ, საქართველოს საერთო სასამართლოებში საქმეთა ავტომატურად, ელექტრონული სისტემის მეშვეობით განაწილების წესის შესაბამისად შერჩეულ მოსამართლეს, მისი თანხმობით, შეიძლება დაავალოს საქმის განხილვაში მონაწილეობა ამავე სასამართლოს სხვა პალატაში ან საგამოძიებო კოლეგიაში.
• სააპელაციო სასამართლოს თითოეულ პალატას და საგამოძიებო კოლეგიას ჰყავთ თავმჯდომარეები. სააპელაციო სასამართლოს პალატებისა და საგამოძიებო კოლეგიის თავმჯდომარეებს შესაბამისი პალატისა და კოლეგიის შემადგენლობიდან 10 წლის ვადით თანამდებობაზე ნიშნავს საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭო. თანამდებობაზე 3 წლის ვადით განწესებული მოსამართლე სააპელაციო სასამართლოს პალატის თავმჯდომარედ ან საგამოძიებო კოლეგიის თავმჯდომარედ დაინიშნება თავისი უფლებამოსილების ვადის ფარგლებში.
• სააპელაციო სასამართლოს თავმჯდომარეს და მის მოადგილეს სააპელაციო სასამართლოს მოსამართლეთაგან 10 წლის ვადით თანამდებობაზე ნიშნავს საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭო დასაბუთებული გადაწყვეტილებით. თანამდებობაზე 3 წლის ვადით განწესებული მოსამართლე სააპელაციო სასამართლოს თავმჯდომარედ ან თავმჯდომარის მოადგილედ დაინიშნება თავისი უფლებამოსილების ვადის ფარგლებში.

ცვლილებები საქალაქო სასამართლოში

იზრდება რაიონული (საქალაქო) სასამართლოს/კოლეგიის თავმჯდომარის უფლებამოსილების ვადები 5 წლიდან 10 წლამდე. კერძოდ, კანონპროექტის თანახმად:

• სასამართლო კოლეგიას ჰყავს თავმჯდომარე, რომელსაც ამ კოლეგიის შემადგენლობიდან 10 წლის ვადით თანამდებობაზე ნიშნავს საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭო. თანამდებობაზე 3 წლის ვადით განწესებული მოსამართლე სასამართლო კოლეგიის თავმჯდომარედ დაინიშნება თავისი უფლებამოსილების ვადის ფარგლებში.
• რაიონული (საქალაქო) სასამართლოს თავმჯდომარეს შესაბამისი სასამართლოს მოსამართლეთაგან, ხოლო იმ სასამართლოს თავმჯდომარეს, სადაც შექმნილია სასამართლო კოლეგიები, – მათ შორის, სასამართლო კოლეგიების თავმჯდომარეთაგან, 10 წლის ვადით თანამდებობაზე ნიშნავს საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭო დასაბუთებული გადაწყვეტილებით. თანამდებობაზე 3 წლის ვადით განწესებული მოსამართლე რაიონული (საქალაქო) სასამართლოს თავმჯდომარედ დაინიშნება თავისი უფლებამოსილების ვადის ფარგლებში.

ამავე ცვლილებებით, იმ რაიონულ (საქალაქო) სასამართლოში, სადაც არანაკლებ 30 მოსამართლეა, სასამართლოს თავმჯდომარეს ჰყავს მოადგილე, რომელსაც იმავე სასამართლოს მოსამართლეთაგან 10 წლის ვადით თანამდებობაზე ნიშნავს საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭო დასაბუთებული გადაწყვეტილებით. თანამდებობაზე 3 წლის ვადით განწესებული მოსამართლე რაიონული (საქალაქო) სასამართლოს თავმჯდომარის მოადგილედ დაინიშნება თავისი უფლებამოსილების ვადის ფარგლებში.

ამასთან, როგორც განმარტებით ბარათშია აღნიშნული, „ვინაიდან საერთო სასამართლოებში დანერგილია ელექტრონული დოკუმენტბრუნვა, შესაბამისი ელექტრონული პროგრამის ოპერირების საფუძველზე; აღნიშნული ელექტრონული პროგრამა სრული სიზუსტით უზრუნველყოფს სათანადო სტატისტიკური მონაცემების (მაგ: საქმეთა ნაკადის მართვის შესახებ მონაცემები და ა.შ.) დამუშავებას და განზოგადებას. ამიტომ, აზრს მოკლებულია ამ ფუნქციის კვლავ სასამართლოს თავმჯდომარისათვის დაკისრება“.

ამიტომ, ცვლილებების შედეგად, სააპელაციო სასამართლოს თავმჯდომარეს და რაიონული (საქალაქო) სასამართლოს თავმჯდომარეებს რჩებათ მხოლოდ სასამართლოს მუშაობის სათანადოდ ორგანიზების უფლებამოსილება.

იცვლება მოსამართლეთა მივლინების წესი

ცვლილება შედის მოსამართლის მივლინების მექანიზმში. მოსამართლის თანხმობის გარეშე მისი მივლინების შესახებ გადაწყვეტილების ლეგიტიმაციის მაღალი ხარისხის დასადასტურებლად, იზრდება დაწესებული კვორუმი და იცვლება გადაწყვეტილებაზე წარდგენილი საჩივრის განხილვის პროცედურაც, კერძოდ:

• იზრდება მივლინების ვადა 2 წლიდან 3 წლამდე; ამასთანავე,დაიშვება ამ ვადის გაგრძელებაც 2 წლით;
• მოსამართლის თანხმობის გარეშე მისი მივლინების გადაწყვეტილება იუსტიციის უმაღლესმა საბჭომ უნდა მიიღოს სრული შემადგენლობის არანაკლებ 2/3-ის მხარდაჭერით (დღეს მოქმედი რედაქციის მიხედვით, გადაწყვეტილება მიიღება სრული შემადგენლობის უმრავლესობით);
• მოსამართლის მივლინების შესახებ გადაწყვეტილების გასაჩივრების შემთხვევაში, გასაჩივრება შეაჩერებს მივლინების შესახებ გადაწყვეტილების მოქმედებას, საკვალიფიკაციო პალატის მიერ საჩივართან დაკავშირებით გადაწყვეტილების მიღებამდე;
• ამასთანავე, უზენაესი სასამართლოს საკვალიფიკაციო პალატას ენიჭება უფლებამოსილება – საკუთარი გადაწყვეტილებით დაასრულოს მივლინებასთან დაკავშირებული პროცედურა, თუ მიიჩნევს, რომ მოსამართლის მივლინების შესახებ იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს გადაწყვეტილება იქნება უკანონო (მოქმედი რედაქციით, საკვალიფიკაციო პალატას შეუძლია მხოლოდ საქმის ხელახლა განსახილველადიუსტიციის უმაღლესი საბჭოსათვის დაბრუნება).
• განაგრძეთ კითხვა