მანდარინის კრეფა დასავლეთ საქართველოში, როგორც აჭარაში, ისე გურიაში, ნოემბრის ბოლოდან დაიწყო. ჯერ კიდევ სეზონის დასაწყისში, ცუდი ამინდების (ძირითადად, ხანგრძლივი წვიმების ) გამო, ხალხი ნერვიულობდა და ამბობდნენ, რომ წელს ციტრუსოვანთა ბაღები ნაკლებად მსხმოიარე და ზოგან უხარისხო ნაყოფით გამოირჩეოდა, ცუდი ამინდი კი ზარალს კიდევ უფრო გაზრდიდა. ამბობდნენ იმასაც, რომ როგორც ყოველთვის, რეალიზაციის საფრთხეც იქნებოდა.
_ ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში, კომუნისტების დროს, 28 ათას ტონამდე ციტრუსოვანი, ძირითადად, მანდარინი, იკრიფებოდა. ხანდახან რომ გავიხსენებთ და იძახიან, კომუნისტების დრო აღარ არის, დაივიწყეთო… კომუნისტების დრო კი არ გვინდა, იმას ვამბობთ, რომ ამდენი იკრიფებოდა და მალევე მთლიანად რეალიზებული იყო. მართალია, მაშინ სოფლებში ყველგან პავილიონები იყო, მუშაობდა შემფუთავი ქარხნები, საკონსერვო ქარხნებიც იყო სოფლებში _ მერიასა და და დვაბზუში.
ოზურგეთში სულ ოთხიათას კვ.მ. ფართობზე იყო გაშენებული ციტრუსოვნები, ხალხი ამით ცხოვრობდა და სულდგმულობდა. ხომ შეიძლება, ვინმემ ეს ისე მოაწესრიგოს, რომ იმ ნაგინებ კომუნისტებზე უკეთ თუ არა, ისე მაინც მოაწესრიგოს? რა შუაშია აქ ისეთი საუბარი, რომ ახლა კერძო საკუთრებაა და გინდა მიხედე, გინდ ნუ მიხედავ? ეს არის ხალხის აბუჩად აგდება. ადამიანს სჭირდება თანადგომა, რჩევა, ხელმისაწვდომი ფასი პესტიციდებზე, რომ დროულად და ხარისხიანად შეწამლოს პლანტაცია, _ გვეუბნებიან სოფელ მერიის მცხოვრებლები.
ადგილობრივი მკვიდრი მზევინარ ღლონტი ამბობს, რომ წელს სოფელში გაცილებით უკეთესი მდგომარეობა იყო, ვიდრე შარშან. ახლა ყველას მოკრეფილი აქვს მანდარინი და რეალიზაციაც მოასწრეს. ძალიან ცოტა დარჩა მოუკრეფავი:
_ წელს ერთი ახალი უცნაური დაავადება შევნიშნეთ ციტრუსოვანთა ბაღებში _ მანდარინის ნაყოფზე, ყუნწთან კანი შეშუპებულივით ჰქონდა. ნაყოფის შიგთავსი დაუზიანებელი იყო, მაგრამ ვინ იცის ეს ახლადდაწყებული დეფორმაცია რის ბრალია და მომავალში როგორ იჩენს თავს? ვერავინ ვერ მიხვდა, რა იყო ეს. თან ყველა პლანტაციაში არ იყო ასე. ახლა ვეცადე, რაც კარგი იყო, მომეკრიფა და გამეყიდა. ერთი კილოგრამი 40 თეთრი ღირს და დაუბრკოლებლად მიჰქონდათ ჩასაბარებლად. მოკლედ, ეს შესამჩნევი უკეთესობა, გვინდა, მომავალ წელს კიდევ უფრო გაუმჯობესდეს. ის, რაც ხალხს ძალიან უჭირს, ციტრუსოვანთა ბაღების შეწამვლა და მოვლაა. კი არის დახმარებები, მაგრამ ეს ზღვაში წვეთია. შარშან ნაყოფიც უკეთესი იყო და მოსავალიც მეტი, მაგრამ ჯერ ადრე მოსულმა სეტყვამ გაგვიფუჭა _ თქვენი გაზეთი წერდა მაშინ, მე გესაუბრეთ. წელსაც მეშინოდა, გურია და სეტყვა ცოტა შეუთავსებელია, მაგრამ გადავრჩით, თუმცა, სამომავლოდ მეტი თანადგომა გვჭირდება ხელისუფალთაგან, _ გვეუბნება ის.
_ ქალბატონო მზევინარ, თუ იცით, ახლა რამდენი ტონა მანდარინი იკრიფება გურიაში?
_ დაახლოებით, ვიცი, როგორ არა. კომუნისტების დროს სეზონზე 25-28 ათასი ტონა იკრიფებოდა. ახლა, როგორც მე ვიცი, 10-15 ათას ტონას შორის მერყეობს ეს ციფრი. ფაქტია, კომუნისტური წყობილების დაშლის შემდეგ, სისტემაც მოიშალა _ ვის ეცალა ბაღებისთვის?! ზოგი გახმა, ზოგმა აჭრა და თხილი დარგო. ისე იყო თუ ასე, ახლა რაც არის დარჩენილი, იმას შენარჩუნება უნდა. მე პირადად, როცა მოვიდა კლიენტი, ერთი კილოგრამი 90 თეთრად გავყიდე. არ აურჩევიათ, დიდიან–პატარიანად ერთად წაიღეს. საუკეთესო და არჩეული, ერთი კილოგრამი 1,70 ლარად იყიდეს. ასე რომ, წელს საახალწლოდ ხალხს ცოტა ფული აქვს და სხვა წლებში რომ დამწუხრებული იყვნენ, ახლა ისე არ არის…
_ ახლა დაუკრეფავი არსად დარჩენილა ციტრუსოვანთა ბაღები? მახსოვს, წინა წლებში, სოფლებში, იანვარშიც გადაყვითლებული იყო ბაღები…
_ წელს ნამდვილად ყველამ მოკრიფა. მაშინ საერთოდ არ იყიდებოდა და ხალხი ტოვებდა ხეზე. თუმცა, არც ასე შეიძლება. ერთი წლის მოსავალი რომ იკარგება, ის თუ ხეზე დატოვე, ადვილად შეიძლება, მთელი პლანტაცია განადგურდეს…რაც მთავარია, წელს არც ბუნებისგან გვინახავს ზარალი და არც გაუყიდავი მანდარინი დაგვრჩენია. ეს კი გვიხარია…
სოფელ ნატანების მკვიდრი მაია ნაკაიძე ამბობს, რომ აქ მანდარინი ყველამ მოკრიფა, თუმცა ხმები იმის შესახებ, რომ ყველამ მოახდინა მისი რეალიზება, არასწორია:
_ წელს ბევრი არ ესხა მანდარინს. ადრე ვინც მოკრიფა, მათ უფრო გაყიდეს. ინდივიდუალურადაც დადის ხალხი ბაზარში, როგორც აქ, ადგილზე, ისე _ დედაქალაქში. ერთიანად მყიდველი კი ბევრი არავინ მოსულა. ორჯერ იყვნენ აზერბაიჯანიდან მოსული. მე პირადად და რამდენიმე ჩემმა მეზობელმა, არ გავყიდეთ _ ფასი არ იყო სასურველი. კარგია, რომ მოკრეფა მოვასწარით და მოსავალი გარეთ არავის დარჩენია.
საახალწლოდ ველოდებით მყიდველის მოსვლას _ სადღესასწაულო დღეებში უფრო აქტიურობენ. ხალხს უჭირს სრულყოფილად პლანტაციების შეწამვლა, მოვლა. არადა, ზამთარში, სულ ცოტა, ლუკმა–პურის ფულის საშოვნელად მანდარინი საუკეთესო საშუალებაა. თითოეული ოჯახი უფრო აქტიურად უნდა მიუბრუნდეს ბაღების გაუმჯობესებას, განახლებას. რეგიონში, სოფელში რომ ცხოვრობ, ყველაფერი უნდა გქონდეს, თუნდაც მცირე რაოდენობით. შერეული მეურნეობა საუკეთესო საშუალებაა საოჯახო ეკონომიკის გასაუმჯობესებლად…
_ მანდარინს ზოგი კარგად უვლის, ზოგს კი მხოლოდ მოკრეფის დროს ახსენდება. მოვლა ძალზე შრომატევადი კი არის _ მე პირადად სამჯერ გავცელე, აზოტი მივეცი, ერთხელ შევწამლე, გავსხალი… დაბარვა–შეთოხნა თავისთავად… მაინც არ ვარ შედეგის კმაყოფილი, თუმცა, შარშანდელთან შედარებით, უკეთესია. გაიზარდა არასტანდარტულის ფასი _ გუშინ იყვნენ მოსული, ორი ტონა გავყიდე, წაიღეს ქობულეთის საკონსერვო ქარხანაში.
ცოტა რაოდენობით დარჩათ მოუკრეფავი _ ყინვა აქ არ იყო ისეთი სიძლიერის, რომ ნაყოფი გაეფუჭებინა. მანამდე იყო ცოტა სეტყვა და თუ ეს არ დაეტყო, კარგია.
ახლა ვაპირებ, შევცვალო ბაღის სტრუქტურა. ბევრი გახმა, ზოგი გასაახლებელია. მსურს, დავრგო საადრეო ჯიშის მანდარინი _ ერთი თვით ადრე შემოდის, ხე დიდი არ იზრდება. 30 კილოგრამამდე ისხამს ერთი ძირი. ჩვენს სამეზობლოში უკვე ბევრმა დარგო და ვაპირებ მეც.
დაავადებას რაც შეეხება, ნატანებშიც შეიმჩნეოდა ყუნწთან დაზიანებები, უფრო სიშავე. ვერავინ თქვა, რის ბრალია. ისიც ითქვა, რომ შეწამვლა აკლია. თუმცა, შენაწამლ ბაღებშიც ასე იყო. ძირითადად ასეთი გადავარჩიეთ და “ენესად” გავყიდეთ.
ასეა თუ ისე, წლევანდელი სეზონის ყველა უფრო კმაყოფილი ვართ _ აქამდე ზარალზე ვმუშაობდით. წარმოიდგინეთ, 900 ლარი მარტო მკრეფავებს გადავუხადე. დანარჩენი უამრავი ხარჯია. ჩემი აზრი თუ გაინტერესებთ, ხალხი გულიანად უნდა მიუბრუნდეს მანდარინის ბაღების რეაბილიტაციის საქმეს. ახლებურად მოვლის წესებს რომ ვუსმენ, გვეუბნებიან, რომ მზის სხივების 25% ხის წვეროდან მიწამდე უნდა აღწევდესო. ასე უნდა იყოს გასხლული და უფრო გამოხშირული. ჩვენ ასეთ მოვლას არ ვიყავით მიჩვეული. ახალმა თაობამ ახლებურად ბევრი რამ უნდა ისწავლოს. მეც ვსწავლობ _ ასაკში შესული კაცი. კარგი საშუალებაა ოჯახისთვის. თუ გინდა კარგი მოსავალი მოგცეს, კარგად უნდა მიხედო. სხვანაირად არ შეიძლება, _ ამბობს სოფელ ნატანების მკვიდრი, ოზურგეთის საკრებულოს წევრი თამაზ ტუღუში.
ბატონ თამაზს საკუთარი პლანტაცია აქვს და სურს, გადაახალისოს და განაახლოს მანდარინის ბაღი. იგივეს ურჩევს სხვებსაც.
სოფელ ქაქუთის მცხოვრებლები _ ნაირა ხავთასი და ჩიტო ზოიძე ამბობენ, რომ წელს ამინდმა გაამართლა, მოკრეფაც შეძლეს და გაყიდვაც მოახერხეს.
_ ადრე მოვკრიფეთ, მყიდველიც იყო და კი გვინდოდა მეტად გაგვეყიდა, მაგრამ ვამჯობინეთ, ცოტა იაფად გაგვეყიდა და ერთიანად რეალიზებისას, დაზღვეული იმით ვიყავით, რომ მოკრეფილი პროდუქტი არ გაგიფუჭდებოდა. კი გვინდოდა, მეტად გაგვეყიდა. ვის არ უნდა ეს, მაგრამ სავარაუდო ზარალს მაინც ასე ვამჯობინეთ, _ გვითხრეს მათ.
სოფლებში: მერიაში, შრომაში, ნატანებში, კონჭკათში, ასევე ჯუმათში ჩვენი რესპოდენტები ნიკო ჩხარტიშვილი, მარინა ნადირიძე, თინა ღლონტი და სხვები გვეუბნებიან, რომ წელს უმჯობესი სეზონი იყო, ვიდრე შარშან. თუმცა საუბრისას ყველა ამბობს, რომ სახელმწიფოსგან მეტ თანადგომას ელიან. ასევე, ამბობენ, რომ აუცილებლად კიდევ უნდა გაიზარდოს არასტანდარტული (ენესი) მანდარინის ფასი.
ავტორი
